{"id":1765,"date":"2018-10-01T16:12:34","date_gmt":"2018-10-01T14:12:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.muzeum.brzozow.pl\/?page_id=1765"},"modified":"2021-03-09T11:17:35","modified_gmt":"2021-03-09T10:17:35","slug":"prawem-i-lewem-po-ziemi-sanockiej-i-przemyskiej-musimy-pamietac-o-naszych-przodkach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeum.brzozow.pl\/?p=1765","title":{"rendered":"„Prawem i lewem po ziemi sanockiej i przemyskiej”. Musimy pami\u0119ta\u0107 o naszych przodkach"},"content":{"rendered":"\n

Ciekawa inicjatywa historyczno-popularyzatorska m\u0142odego nowo- \u017cytnika dr. \u0141ukasza Bajdy \u2013 panel \u201ePrawem i lewem po ziemi sanockiej i przemyskiej. Bieszczady i pog\u00f3rza w epoce staropolskiej\u201d odby\u0142a si\u0119 ju\u017c po raz pi\u0105ty. Obecna edycja przedsi\u0119wzi\u0119cia \u2013 <\/span>zorganizowana w \u015brodowe popo\u0142udnie 4 kwietnia przez Ko\u0142o Przewodnik\u00f3w PTTK w Sanoku oraz Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Przemy\u015blu przy skromnym wsp\u00f3\u0142udziale brzozowskiego muzeum regionalnego \u2013 okaza\u0142a si\u0119 kolejn\u0105 okazj\u0105 ku promowaniu bogactwa historii <\/span>regionalnej, dotycz\u0105cej zw\u0142aszcza XVII i XVIII w. <\/span>Poprzednie ods\u0142ony wydarzenia mia\u0142y miejsce w Sanoku \u2013 pocz\u0105tkowo w Muzeum Budownictwa Ludowego, <\/span>a potem w r\u00f3wnie go\u015bcinnych murach sanockiego <\/span>zamku kr\u00f3lewskiego, a zatem w locum jak najbardziej predystynowanym do spotkania jako dawna siedziba w\u0142adz ziemi sanockiej. Tym razem pomys\u0142odawca <\/span>panelu zechcia\u0142 skorzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci przybli\u017cania epoki nowo\u017cytnej w mie\u015bcie, kt\u00f3re w XVI\u2013XVIII w. <\/span>stanowi\u0142o wa\u017cne miejsce w po\u0142udniowo-zachodnim skrawku wojew\u00f3dztwa ruskiego.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Potwierdzi\u0142 to s\u0142owami wypowiedzianymi na rozpocz\u0119cie spotkania: \u201eBardzo mnie to cieszy, [\u2026] bo chcia\u0142bym, aby informacja o tym wydarzeniu sz\u0142a w teren, <\/span>sz\u0142a w internet. [\u2026] umyka nam w zainteresowaniu histori\u0105, nawet t\u0105 histori\u0105 lokaln\u0105, ten czas tylko \u201enieco tera\u017aniejszy\u201d, czas staropolski. Wydaje si\u0119, \u017ce [\u2026] historia <\/span>XX-wieczna przy\u0107mi\u0142a mocno i \u2013 nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce nies\u0142usznie, bo oczywi\u015bcie ka\u017cd\u0105 epok\u0105 warto si\u0119 interesowa\u0107 \u2013 <\/span>ale jednak epoka staropolska, ten czas, kiedy tutaj <\/span>rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 rzeczpospolita samodzielnie, umyka nam, przewodnikom (bo jestem r\u00f3wnie\u017c przewodnikiem<\/span>
beskidzkim praktykuj\u0105cym), czy nam, ludziom interesuj\u0105cym si\u0119 histori\u0105, czyli konsumentom, czy nam [\u2026] <\/span>naukowcom z tego wzgl\u0119du, \u017ce konsument\u00f3w na t\u0119 <\/span>histori\u0119 najnowsz\u0105 jest wi\u0119cej. Dlatego ciesz\u0119 si\u0119, <\/span>\u017ce dzisiaj sala jest pe\u0142na ludzi zainteresowanych, mam nadziej\u0119, histori\u0105 staropolsk\u0105. [\u2026] To, co przy\u015bwieca\u0142o mi, kiedy w \u015brodowisku sanockich przewodnik\u00f3w <\/span>i w \u015brodowisku Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk w Przemy\u015blu [\u2026] dyskutowali\u015bmy o samym panelu, by\u0142a poruszana sprawa odk\u0142amania nazwy historycznej naszego <\/span>regionu, bo jako\u015b tak przylgn\u0119\u0142a zaborcza Galicja <\/span>do naszych teren\u00f3w \u2013 na nieszcz\u0119\u015bcie ta nazwa, kt\u00f3ra <\/span>nadana nam przez obc\u0105 w\u0142adz\u0119, a o tym, \u017ce mieszkamy na Rusi Czerwonej, ludzie pami\u0119ta\u0107 nie chc\u0105 czy wr\u0119cz wstydz\u0105 si\u0119 tego miana, kt\u00f3re \u2013 [\u2026] jak to kolokwialnie niekt\u00f3rzy okre\u015blaj\u0105 \u2013 z \u201eruskimi\u201d si\u0119 nie kojarzy, tylko <\/span>z [\u2026] Rusi\u0105 Czerwon\u0105 przez kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego do Kr\u00f3lestwa Polskiego przy\u0142\u0105czon\u0105. [\u2026] B\u0119dziemy <\/span>si\u0119 tutaj zajmowali ziemi\u0105 sanock\u0105 i przemysk\u0105, czyli <\/span>najbardziej na zach\u00f3d wysuni\u0119tymi fragmentami tego regionu historycznego naszego kraju, czyli Ru\u015b Czerwona b\u0119dzie w orbicie naszych zainteresowa\u0144\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Blok wyst\u0105pie\u0144 panelowych otworzy\u0142 ks. prof. dr hab. Stanis\u0142aw Nabywaniec \u2013 pracownik naukowy Uniwersytetu Rzeszowskiego, kieruj\u0105cy w tej uczelni Zak\u0142adem Historii Nowo\u017cytnej i Dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Z w\u0142a\u015bciwym sobie, pe\u0142nym profesjonalizmem zaprezentowa\u0142 mniej <\/span>i bardziej znane fakty \u201eZ dziej\u00f3w sanktuarium i kultu <\/span>Matki Bo\u017cej w Kalwarii Pac\u0142awskiej\u201d. Nie ograniczaj\u0105c si\u0119 do staropolskich ram chronologicznych, ukaza\u0142 <\/span>interesuj\u0105cy fragment sfery sakralnej na pograniczu <\/span>kulturowo-obrz\u0105dkowym. Poruszy\u0142 zagadnienie w mo\u017cliwie szerokim kontek\u015bcie duszpastersko-pielgrzymkowym i etnicznym ziem zamieszka\u0142ych przez spo\u0142eczno\u015bci r\u00f3\u017cnych kultur, nadmieniaj\u0105c \u017ce w lutym br. min\u0119\u0142o 350 lat od za\u0142o\u017cenia klasztoru i o\u015brodka szczeg\u00f3lnego kultu pasyjnego i maryjnego.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Autor w sutannie przywo\u0142a\u0142 na og\u00f3\u0142 ma\u0142o znane <\/span>perturbacje dotycz\u0105ce wyboru zakonu, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142by si\u0119 opieki duchownej nad projektowanym kompleksem <\/span>p\u0105tniczym: \u201eHistoryczne pocz\u0105tki Kalwarii Pac\u0142awskiej jako o\u015brodka kultu religijnego si\u0119gaj\u0105 1668 r., aczkolwiek my\u015bl o budowie kalwarii Andrzej Maksymilian Fredro \u2013 wielki my\u015bliciel dawnych czas\u00f3w, [\u2026] wyrazi\u0142 wcze\u015bniej, bo w 1655 r., kiedy zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do zakonu dominikan\u00f3w <\/span>z propozycj\u0105 obj\u0119cia przez nich klasztoru, kt\u00f3ry zamierza\u0142 ufundowa\u0107. Wprawdzie dominikanie zaakceptowali zaproponowane im warunki co do maj\u0105cej powsta\u0107 <\/span>fundacji, jednak\u017ce na skutek wydarze\u0144 politycznych, jakimi by\u0142y potop szwedzki i najazd wojsk ksi\u0119cia <\/span>siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego razem <\/span>z Kozakami [\u2026] budowa kalwarii uleg\u0142a przesuni\u0119ciu <\/span>w czasie. Dopiero ok.1665 r. Fredro m\u00f3g\u0142 urzeczywistni\u0107 sw\u00f3j zamiar i rozpocz\u0105\u0107 na gruntach wsi Nowosi\u00f3\u0142ki, Pac\u0142aw i Hutnik budow\u0119 obiekt\u00f3w kalwaryjskich obejmuj\u0105cych ko\u015bci\u00f3\u0142, klasztor i kapliczki. W mi\u0119dzyczasie <\/span>zmienili si\u0119 beneficjenci Fredrowskiej fundacji, o czym \u015bwiadczy list Fredry do prowincja\u0142a reformat\u00f3w z 4 lipca 1666 r., w kt\u00f3rym proponowa\u0142 reformatom obj\u0119cie opieki nad pewnym nabo\u017ce\u0144stwem, jak to okre\u015bli\u0142, jakie <\/span>zamierza\u0142 na gruncie swoim fundowa\u0107. Do listu do\u0142\u0105czy\u0142 warunki, pod kt\u00f3rymi reformaci mieliby obj\u0105\u0107 kalwari\u0119. Dominikan\u00f3w ostatecznie jednak zast\u0105pili franciszkanie, kt\u00f3rzy 5 lutego 1668 r. w Szczebrzeszynie podj\u0119li <\/span>decyzj\u0119 o zaakceptowaniu warunk\u00f3w fundatora. [\u2026] Fredro dokona\u0142 wi\u0119c 5 sierpnia 1668 r. fundacji <\/span>i franciszkanie weszli w posiadanie nowej plac\u00f3wki, kt\u00f3r\u0105 zatwierdzi\u0142 bp przemyski Stanis\u0142aw Sarnowski. Ten\u017ce biskup aktem z 20 lipca 1668 r. dokona\u0142 te\u017c erekcji <\/span>klasztoru w Kalwarii Pac\u0142awskiej. Fredro chcia\u0142 jak <\/span>najwi\u0119cej uzyska\u0107 dla franciszkan\u00f3w kalwaryjskich <\/span>i podejmowa\u0142 w tej sprawie liczne starania u pap. <\/span>Klemensa X za po\u015brednictwem swego syna Jerzego Bogus\u0142awa bawi\u0105cego w\u00f3wczas w Rzymie. Gdy wi\u0119c przedstawi\u0142 papie\u017cowi tak obszerny pakiet pr\u00f3\u015bb, <\/span>to zdumiony papie\u017c mia\u0142 zawo\u0142a\u0107 [\u2026] \u00bbSynu, o wiele prosisz. Czy chcia\u0142by\u015b z Polski uczyni\u0107 Rzym?\u00ab Papie\u017c udzieli\u0142 jeden raz odpustu zupe\u0142nego, a w 1671 r. Fredro wyjedna\u0142 w Stolicy Apostolskiej odpust na 20 lat. <\/span>Franciszkanie zatem odnawiali pro\u015bby co 20 lat, <\/span>prolonguj\u0105c w ten spos\u00f3b nadany odpust. W 1743 r. <\/span>bp Wac\u0142aw Hieronim Sierakowski [\u2026] erygowa\u0142 przy [\u2026] ko\u015bciele klasztornym w Pac\u0142awiu parafi\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105dz profesor wspomnia\u0142 tak\u017ce o wa\u017cnych <\/span>wydarzeniach w kolejnych dekadach, m.in. o pracach fortyfikacyjnych wok\u00f3\u0142 zespo\u0142u ko\u015bcielno-klasztornego wraz z lokacj\u0105 osady S\u0142oboda (p\u00f3\u017aniejszej Kalwarii <\/span>Pac\u0142awskiej) wok\u00f3\u0142 tr\u00f3jk\u0105tnego rynku (dzi\u0119ki dochodom <\/span>z kormanickiej \u017cupy solnej) i o potwierdzeniu praw <\/span>franciszkan\u00f3w do nieruchomo\u015bci przez pra- wnuczk\u0119 <\/span>Andrzeja Maksymiliana Fredry Ann\u0119 Wiktori\u0119 Podosk\u0105 <\/span>w 1777 r. Scharakteryzowa\u0142 ponadto zarys dziej\u00f3w wsi Pac\u0142aw z uwzgl\u0119dnieniem przej\u015bcia wi\u0119kszo\u015bci jego mieszka\u0144c\u00f3w z obrz\u0105dku unickiego na rzymskokatolicki pod koniec XIX w., a tak\u017ce pobudzenia do rozwoju <\/span>gospodarczego okolicy. Poruszy\u0142 kwesti\u0119 budowy <\/span>obiekt\u00f3w kalwaryjskich w oryginalnym krajobrazie <\/span>z nawi\u0105zaniem do reali\u00f3w jerozolimskich, zmiany profilu duchowo\u015bci sanktuarium z charakteru pasyjnego <\/span>na maryjny z chwil\u0105 niewyja\u015bnionego, na po\u0142y legendarnego pojawienia si\u0119 w Kalwarii w 1679 r. obrazu Matki Bo\u017cej Kamienieckiej, kt\u00f3ry wprawdzie nie nale\u017cy <\/span>do wybitniejszych dzie\u0142 XVII-wiecznej sztuki sakralnej, jednak charakteryzuje si\u0119 urokliwym uj\u0119ciem Maryi <\/span>z Dzieci\u0119ciem w aspekcie religijnym. Autor ciekawego referatu wspomnia\u0142 o sanktuarium jako miejscu <\/span>modlitewnego \u0142\u0105czenia si\u0119 wiernych obrz\u0105dk\u00f3w <\/span>katolickich na polsko-ruskim pograniczu kulturowym, <\/span>o powt\u00f3rnej fundacji za spraw\u0105 Szczepana J\u00f3zefa <\/span>Dwernickiego, o koronacji wizerunku w sierpniu 1882 r. (z zaznaczeniem rozbie\u017cno\u015bci co do dziennej daty tego wydarzenia) przez bp. \u0141ukasza Soleckiego, o okupacyjnych losach p\u0142\u00f3tna i srebrnych precjoz\u00f3w zabezpieczonych w Czyszkach, przewiezionych do Jas\u0142a, tam <\/span>zarekwi- rowanych i odnalezionych na stacji w Libuszy, nast\u0119pnie zamurowanych we franciszka\u0144skim klasztorze w Krakowie i stamt\u0105d przewiezionych do Kalwarii <\/span>Pac\u0142awskiej.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Kwestii o bardziej politycznym, cho\u0107 r\u00f3wnie\u017c jubileuszowym, wymiarze dotyczy\u0142 kolejny referat. Przedstawi\u0142 go wiceprezes zarz\u0105du Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w <\/span>Jas\u0142a i Regionu Jasielskiego Marian Koz\u0142owski, tym <\/span>razem wyst\u0119puj\u0105cy w pojedynk\u0119 ze wzgl\u0119du na nieobecno\u015b\u0107 drugiego wsp\u00f3\u0142autora \u2013 rzeszowianina Krzysztofa Bajrasza. Motywem przewodnim nieszablonowej <\/span>prelekcji znanego pasjonata historii lokalnej sta\u0142a si\u0119 \u201eKonfederacja barska na ziemi sanockiej\u201d, kt\u00f3rej zawi\u0105zanie nast\u0105pi\u0142o 250 lat temu. Wielce zas\u0142u\u017cony <\/span>krzewiciel wiedzy o pierwszym polskim zrywie narodowo-wyzwole\u0144czym om\u00f3wi\u0142 epizody dzia\u0142a\u0144 militarnych <\/span>i wybitniejsze postacie konfederacji, kt\u00f3re odcisn\u0119\u0142y <\/span>niezatarte pi\u0119tno w dziejach po\u0142udniowo-zachodniej <\/span>rubie\u017cy Rusi Czerwonej. Posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 map\u0105 miejsc upami\u0119tnienia epizod\u00f3w konfederackich w Karpatach <\/span>i na ich przedpolu, przedstawi\u0142 osi\u0105gni\u0119cia nielicznej, cho\u0107 bardzo aktywnej grupy mi\u0142o\u015bnik\u00f3w tego ruchu <\/span>i stwierdzi\u0142 m.in.: \u017ce na terenie historycznej ziemi sanockiej i przemyskiej znajduje si\u0119 \u201eBardzo du\u017co \u015blad\u00f3w <\/span>konfederacji barskiej [\u2026]: obozy, miejsca potyczek (niekt\u00f3re niepotwierdzone w dokumentach) [\u2026]. <\/span>Po kl\u0119sce Berdyczowa, Baru, Okop\u00f3w \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy <\/span>i Chocimia garstka konfederat\u00f3w wycofa\u0142a si\u0119 na nasze tereny. Wcze\u015bniej poparcia udzieli\u0142a ziemia sanocka; pod Rymanowem odby\u0142 si\u0119 wiec poparcia i p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca szlachty uda\u0142o si\u0119 na pomoc Krakowowi. [\u2026] Powsta\u0142y po upadku konfederacji barskiej na Podolu obozy na niemal wszystkich prze\u0142\u0119czach karpackich\u201d. Autor doda\u0142, \u017ce odkrycia niekt\u00f3rych z nich dokonano w ostatnich<\/span>
latach dzi\u0119ki lidarowej technice opracowania zdj\u0119\u0107 <\/span>i opublikowaniu mapy zespo\u0142u kartograficznego, kt\u00f3rym kierowa\u0142 pp\u0142k Fryderyk von Mieg, a nast\u0119pnie mjr Franciszek von Waldau. Wspomnia\u0142 o mogi\u0142ach konfederackich w kilku miejscach ziemi sanockiej, a tak\u017ce o kilku postaciach wa\u017cnych dla bar\u017can, m.in.: Marii Amalii Mniszchowej, Michale Ostaszewskim, Stanis\u0142awie Janie Trzecieskim i Franciszku Pu\u0142askim. Zach\u0119ci\u0142 do odwiedzenia muzeum w Nowym \u017bmigrodzie, w kt\u00f3rej to <\/span>plac\u00f3wce znajduje si\u0119 kolekcja eksponat\u00f3w dotycz\u0105cych konfederacji, a tak\u017ce zaapelowa\u0142 o w\u0142\u0105czenie si\u0119 najaktywniejszych regionalist\u00f3w w kwerend\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 i inne badania popularyzuj\u0105ce pierwsze polskie powstanie narodowe.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Drugi blok panelowy \u2013 po kr\u00f3tkiej przerwie \u2013 nale\u017ca\u0142 przede wszystkim do dw\u00f3ch braci. Jako pierwszy <\/span>zaprezentowa\u0142 si\u0119 m\u0142odszy z rodze\u0144stwa \u2013 dr \u0141ukasz Bajda, ceniony m.in. za nietuzinkowe poczucie humoru <\/span>i niezwyk\u0142\u0105 erudycj\u0119 przewodnik beskidzki z Lutowisk. Jak zawsze, w \u017cywio\u0142owy spos\u00f3b poruszy\u0142 problematyk\u0119, kt\u00f3ra z pozoru mog\u0142a si\u0119 wydawa\u0107 do\u015b\u0107 prozaiczna. Bieszczadzki historyk stwierdzi\u0142, \u017ce jego wyst\u0105pienie nale\u017cy traktowa\u0107 jako gar\u015b\u0107 refleksji, a nie jako klasyczny referat; i rzeczywi\u015bcie niemal od razu, daj\u0105c upust swojej przewodnickiej swadzie, potwierdzi\u0142 czynem, <\/span>a raczej s\u0142owem, i\u017c ekspresyjne wyst\u0105pienie stanie si\u0119 wirtualn\u0105 raczej podr\u00f3\u017c\u0105 po szlacheckich siedzibach <\/span>i ziemia\u0144skich dworach, a nie naukow\u0105 analiz\u0105 poszczeg\u00f3lnych siedzib rodzin herbowych. Skorzysta\u0142 z okazji, by wyartyku\u0142owa\u0107 \u015bmieszno\u015b\u0107 i nieadekwatno\u015b\u0107 zdrobnie\u0144 w nazewnictwie niekt\u00f3rych obiekt\u00f3w architektonicznych i cz\u0119ste stosowanie w odniesieniu do nich niefortunnych okre\u015ble\u0144 typu \u00bbdworek\u00ab, \u00bbko\u015bci\u00f3\u0142ek\u00ab czy \u00bbcerkiewka\u00ab. Podzieli\u0142 si\u0119 z audytorium refleksj\u0105 o tym, <\/span>\u017ce \u201eDw\u00f3r to nie jest tylko budynek, to nie jest siedziba, <\/span>to jest rezerwuar pami\u0119ci, pami\u0105tek. Te dwory, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 na naszym terenie, r\u00f3wnie\u017c na terenie naszego kraju i na terenie, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do naszego kraju, to najcz\u0119\u015bciej s\u0105 zwyczajne \u00bbwydmuszki\u00ab. <\/span>Pozosta\u0142y mury, a to, co decydowa\u0142o o kulturalnej warto\u015bci dworu, przemin\u0119\u0142o wraz z reform\u0105 roln\u0105. Odbierano je posiadaczom, kt\u00f3rzy nie mieli nawet przepisanych przez ustaw\u0119 o nacjonalizacji maj\u0105tk\u00f3w powierzchni. [\u2026] W Bieszczadach wcale nie kultura Ko\u015bcio\u0142a wschodniego ponios\u0142a najwi\u0119ksze straty, ale kultura dworska, <\/span>szlachecka. [\u2026] W Bieszczadach w\u0142a\u015bciwych nie mamy ani jednego dworu; nie dotrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w, <\/span>a jakie\u015b cerkwie czy pozosta\u0142o\u015bci wyposa\u017cenia zobaczy\u0107 mo\u017cemy. Nie chc\u0119 dezawuowa\u0107 krzywdy, jakiej dozna\u0142y zabytki sztuki Ko\u015bcio\u0142a wschodniego, ale prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, jak wielk\u0105 strat\u0119 ponie\u015bli\u015bmy, trac\u0105c <\/span>te rezerwuary historii, tradycji w postaci dwor\u00f3w\u201d. Powt\u00f3rzy\u0142 za W\u0142adys\u0142awem \u0141ozi\u0144skim, \u017ce wiele siedzib wielkopa\u0144skich i drobnoszlacheckich strawi\u0142 brak nale\u017cytej troski i nak\u0142ad\u00f3w na konserwacj\u0119 obiekt\u00f3w mieszkalnych jeszcze przed pocz\u0105tkiem XX w. Stwierdzenie to zilustrowa\u0142 fotografiami ruin zamk\u00f3w i dwor\u00f3w \u2013 niegdy\u015b wspania\u0142ych murowanych siedlisk, kt\u00f3re trudno by\u0142o ogrza\u0107 i powszechnie \u201ecierpia\u0142y\u201d na przeciekaj\u0105ce dachy. Doda\u0142, \u017ce niekt\u00f3rym zabytkom udaje si\u0119 dotrwa\u0107 do rekonstrukcji, zmianie przeznaczenia, ale i tak pozostaj\u0105 \u201ewydmuszkami\u201d, nieposiadaj\u0105cymi istoty, kt\u00f3ra zosta\u0142a wydarta opustosza\u0142ym \u015bcianom (np. w Dubiecku, <\/span>Komborni i \u0141obozewie). Charakteryzuj\u0105c meritum swojego tytu\u0142owego zagadnienia, zaznaczy\u0142, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 szlachty mieszka\u0142a w skromnych dworach, natomiast trzy dwory w dolinie Hoczewki (w Hoczwi, Zahoczewiu <\/span>i Baligrodzie) by\u0142y obiektami nieprzeci\u0119tnymi, nale\u017c\u0105c <\/span>w pewnym okresie do rodziny Bal\u00f3w, ciesz\u0105cej <\/span>si\u0119 w ziemi sanockiej wielkim mirem szlachty. Opar\u0142 <\/span>si\u0119 m.in. o fragment mapy zespo\u0142u austriackich kartograf\u00f3w wojskowych pp\u0142k. Fryderyka von Miega, zachowane <\/span>opisy, inwentarze i inne archiwalia. Poruszy\u0142 przy okazji spraw\u0119 folwark\u00f3w, staw\u00f3w, zabudowa\u0144 dworskich, <\/span>niekiedy otoczonych palisad\u0105 b\u0105d\u017a kamiennym murem. Dzi\u0119ki dynamizmowi autora i jego rewelacyjnej gaw\u0119dzie o szlachcie w okolicach Sanoka \u201eZamki w dolinie <\/span>Hoczewki\u201d nabra\u0142y bowiem nieprzeci\u0119tnego kolorytu; <\/span>i chyba wi\u0119kszo\u015b\u0107 audytorium, o ile nie wszyscy s\u0142uchacze przychylili si\u0119 do smutnej konstatacji historyka, <\/span>i\u017c nawet dzisiaj istniej\u0105cym dworom zosta\u0142o wydarte ziemia\u0144skie serce i dusza sprzed wielu dziesi\u0119cioleci.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Bogumi\u0142 Bajda, nie ust\u0119puj\u0105cy bratu w pi\u0119knie i mocy g\u0142oszonego s\u0142owa \u2013 zawodowy kucharz i pasjonat <\/span>dziej\u00f3w kulinarystyki polskiej, podj\u0105\u0142 temat o tyle inspiruj\u0105cy, co smakowity. Po\u015bwi\u0119ci\u0142 bowiem uwag\u0119 cz\u0119\u015bci polskiej \u201ebiblii\u201d kulinarnej, jak\u0105 by\u0142o i pozostaje wydane <\/span>w 1682 r. dzie\u0142o \u201eCompendium ferculorum albo zebranie potraw\u201d, a mianowicie rozdzia\u0142owi pt. \u201eMemorya\u0142 <\/span>generalny. O wyposa\u017ceniu kuchni i spi\u017carni szlacheckiej\u201d. Opowiedzia\u0142 o \u201ekuchni pe\u0142nej smak\u00f3w, kontrast\u00f3w, <\/span>barwy i zaskoczenia; kuchni, kt\u00f3ra ju\u017c odesz\u0142a\u201d, <\/span>odkrywaj\u0105c przed publiczno\u015bci\u0105 tylko niekt\u00f3re arkana <\/span>i codzienno\u015b\u0107 artysty, jakim w ka\u017cdym szanowanym szlacheckim dworze by\u0142 kuchmistrz wraz ze swoimi \u201epodkomendnymi\u201d. Zagadnienie, koncentruj\u0105ce si\u0119 <\/span>na konceptach, czyli pomys\u0142owo\u015bci przyrz\u0105dzenia <\/span>potraw, ukaza\u0142o r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy trywialnym \u017cywieniem <\/span>a sztuk\u0105 przygotowania wy\u015bmienitych posi\u0142k\u00f3w. Ju\u017c <\/span>na pocz\u0105tku swego pe\u0142nego temperamentu wyst\u0105pienia rozprawi\u0142 si\u0119 z mitem kuchni staropolskiej, kuchni <\/span>szlacheckiej, kt\u00f3ra obecnie jest powszechnie kojarzona z czym\u015b, co nigdy nie reprezentowa\u0142o smak\u00f3w i gust\u00f3w naszych herbowych praojc\u00f3w. Przepisy i nazwy wsp\u00f3\u0142czesnych potraw, rzekomo odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do czas\u00f3w \u015bwietno\u015bci Rzeczypospolitej, naprawd\u0119 nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego z realiami historycznymi, cz\u0119sto bywaj\u0105 <\/span>bowiem wymy\u015blane przez mened\u017cer\u00f3w restauracji albo zosta\u0142y zaczerpni\u0119te z ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re powsta\u0142y znacznie p\u00f3\u017aniej i by\u0142y ska\u017cone kuchni\u0105 francusk\u0105. Autor <\/span>skoncentrowa\u0142 si\u0119 na opisie wyposa\u017cenia spi\u017carni, <\/span>bez kt\u00f3rej nie istnia\u0142aby ani polska kuchnia szlachecka, ani \u017caden szanuj\u0105cy si\u0119 szef kuchni scharakteryzowany dobitnie nast\u0119puj\u0105c\u0105 fraz\u0105: \u201eTo kuchmistrz dobiera\u0142 sk\u0142adniki, to kuchmistrz pami\u0119ta\u0142 o tym, co ma mie\u0107 pod r\u0119k\u0105 i w jaki spos\u00f3b to wykorzysta\u0107. [\u2026] mia\u0142 popisa\u0107 si\u0119: zaskoczeniem, koncepcj\u0105 i umiej\u0119tno\u015bciami. [\u2026] <\/span>Kuchnia szlachecka s\u0142yn\u0119\u0142a z dziczyzny, z umiej\u0119tnego przyprawienia, przygotowania tego typu mi\u0119sa. <\/span>Do dzisiaj powinni\u015bmy si\u0119 tym szczyci\u0107. [\u2026] Nasza kuchnia smakowa\u0142a uzupe\u0142niaj\u0105cymi si\u0119 kontrastami. Owszem, wszystko zale\u017ca\u0142o od kunsztu kuchmistrza, <\/span>kt\u00f3ry w spos\u00f3b odpowiedni potrafi\u0142 wszystko to po\u0142\u0105czy\u0107. [\u2026] Kuchmistrz to nie jest osoba, kt\u00f3ra tylko gotuje, <\/span>jest przy piecu i przygotowuje posi\u0142ek. Kuchmistrz to jest nauczyciel, to jest mistrz kucharski, kt\u00f3ry \u2013 maj\u0105c pod sob\u0105 kucharzy, kuchcik\u00f3w, podkuchennych \u2013 tworzy, zaskakuje. [\u2026] Ju\u017c wtedy wiedziano o tym, \u017ce to jest artysta, \u017ce tylko i wy\u0142\u0105cznie on jest w stanie ogarn\u0105\u0107 ten ca\u0142y chaos kuchenny, ogarn\u0105\u0107 t\u0119 olbrzymi\u0105 ilo\u015b\u0107 produkt\u00f3w w spi\u017carni i zrozumie\u0107 i wyja\u015bni\u0107 innym, jak nale\u017cy to wszystko przygotowa\u0107\u201d. Wspomnia\u0142 m.in. o przyprawach, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych mie\u015bci\u0142y si\u0119 w \u00f3wczesnym rozumieniu tak samo korzenie czy pieprz, jak i cukier, o zakonserwowanych w p\u0142ynie francuskim owocach s\u0142u\u017c\u0105cych do dekoracji i zmiany wygl\u0105du, o skomplikowanych <\/span>procedurach sporz\u0105dzenia genialnych potraw wywo\u0142uj\u0105cych efekt zaskoczenia wizualnego i smakowego (kap\u0142onie ca\u0142ym w szklanej butli, znanym z \u00bbPana <\/span>Tadeusza\u00ab daniu z nierozdzielonego szczupaka <\/span>przyrz\u0105dzonego na trzy sposoby), a tak\u017ce o kulinarnych trickach (np. w jaki spos\u00f3b z kiepskiego bia\u0142ego wina mo\u017cna by\u0142o uczyni\u0107 czerwone poprzez u\u017cycie zabarwionej szmateczki, o \u015bcinaniu mleka octem i tworzeniu <\/span>w ten spos\u00f3b galaretek, figurek i kompozycji dekoracyjnych, o doprowadzeniu do perfekcji przygotowania z ryb <\/span>przer\u00f3\u017cnych potraw, z czego s\u0142yn\u0119\u0142a polska kuchnia szlachecka). Podsumowa\u0142 swoje przes\u0142anie apelem: \u201eBez pami\u0119ci o naszej kuchni, bez w\u0142a\u015bciwego m\u00f3wienia o kuchni szlacheckiej nie b\u0119dziemy mieli wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wykszta\u0142conych kucharzy. [\u2026] To jest zwi\u0105zane z nasz\u0105 kultur\u0105. [\u2026] Musimy pami\u0119ta\u0107 o naszych tradycjach <\/span>i o produktach, kt\u00f3re s\u0105 wok\u00f3\u0142 nas blisko, o tym, <\/span>\u017ce mo\u017cemy je w bardzo ciekawy spos\u00f3b wykorzysta\u0107 <\/span>i bez tego nasza kuchnia jest znacznie ubo\u017csza. Mam nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 to zmienia\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Spotkanie mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii regionalnej sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c niespodziewan\u0105 okazj\u0105 do uhonorowania <\/span>jednego z go\u015bci przedsi\u0119wzi\u0119cia. Brzozowski nadle\u015bniczy Andrzej D\u0105browski zosta\u0142 wyr\u00f3\u017cniony \u201ehonorowym\u201d kapeluszem Stowarzyszenia Przewodnik\u00f3w Turystycznych \u201eKarpaty\u201d w Sanoku. Aktu wr\u0119czenia dokonali <\/span>do\u015bwiadczeni przewodnicy beskidzcy i tere-nowi, <\/span>reprezentuj\u0105cy t\u0119 elitarn\u0105 organizacj\u0119 przewodnick\u0105 <\/span>na Podkarpaciu \u2013 cz\u0142onkini zarz\u0105du Gra\u017cyna Chyt\u0142a <\/span>i wieloletni prezes, a obecnie wiceprezes zarz\u0105du <\/span>do spraw szkoleniowych Stanis\u0142aw Or\u0142owski. Skierowa\u0142 <\/span>z tej okazji kilka zda\u0144 do zebranych: \u201eSzanowni Pa\u0144stwo! Nadle\u015bnictwo Brzoz\u00f3w poprzez swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie tylko gospodarcz\u0105, ale przede wszystkim promocyjn\u0105, mimo \u017ce nie le\u017cy w Le\u015bnym Kompleksie Promocyjnym \u00bbLasy Bieszczadzkie\u00ab, potrafi znale\u017a\u0107 \u015brodki finansowe, aby przygotowa\u0107 bardzo wiele niespodzianek: poczynaj\u0105c od \u015bcie\u017cek dydaktycznych po wielk\u0105 infrastruktur\u0119, wi\u0119c nasze Stowarzyszenie Przewodnik\u00f3w \u201eKarpaty\u201d chcia\u0142oby Pana Nadle\u015bniczego uhonorowa\u0107 naszym \u00bbkapeluchem\u00ab \u2013 kapeluszem\u201d. Nadle\u015bniczy Andrzej D\u0105browski, dzi\u0119kuj\u0105c za wyr\u00f3\u017cnienie, powiedzia\u0142: \u201eJestem tak bardzo zaskoczony [\u2026]. Nie spodziewa\u0142em si\u0119 takiego wyr\u00f3\u017cnienia. Tak, jak zwykle przy takich okazjach si\u0119 m\u00f3wi, b\u0119dziemy si\u0119 dalej doskonali\u0107 dla dobra spo\u0142ecze\u0144stwa, dla pomna\u017cania naszych <\/span>walor\u00f3w przyrodniczych, turystycznych i kulturowych\u2026 <\/span>a takie wyr\u00f3\u017cnienie dodaje jeszcze wi\u0119kszej mocy, <\/span>mobilizuje. Bardzo, bardzo serdecznie dzi\u0119kuj\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Ponadto autorom wyst\u0105pie\u0144 pami\u0105tkowe publikacje w ramach podzi\u0119kowa\u0144 za prezentacje przekaza\u0142 m.in. przewodnik beskidzki Artur Kowalczyk \u2013 prezes zarz\u0105du Ko\u0142a Przewodnik\u00f3w PTTK w Sanoku, a od niedawna wiceprzewodnicz\u0105cy Wojew\u00f3dzkiego Samorz\u0105du <\/span>Przewodnik\u00f3w Turystycznych PTTK w Rzeszowie oraz wiceprzewodnicz\u0105cy Komisji Przewodnickiej Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego PTTK w Warszawie.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Pi\u0105ta ods\u0142ona panelu historycznego \u201ePrawem <\/span>i lewem po ziemi sanockiej i przemyskiej\u201d potwierdzi\u0142a, \u017ce warto przekazywa\u0107 wiedz\u0119 o bogactwie i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci staropolskiego dziedzictwa kulturowego naszych ziem, zwanych niegdy\u015b \u201ez\u0142otym jab\u0142kiem Korony <\/span>Polskiej\u201d. Obfituje ono w wiele efektownych i frapuj\u0105cych epizod\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto pozostaj\u0105 nieznane szerszemu gronu pasjonat\u00f3w.<\/span><\/p>\n\n\n\n

M.A.J.<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n

fot. MK, Piotr Sobota<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\t\t\n\t\t\t\t