{"id":1760,"date":"2018-10-01T15:18:01","date_gmt":"2018-10-01T13:18:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.muzeum.brzozow.pl\/?page_id=1760"},"modified":"2021-03-09T11:20:44","modified_gmt":"2021-03-09T10:20:44","slug":"sacrum-przywolane-z-pamieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeum.brzozow.pl\/?p=1760","title":{"rendered":"Sacrum przywo\u0142ane z pami\u0119ci"},"content":{"rendered":"\n

Jeszcze trzy, cztery dekady temu na podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej pozwoli\u0107 sobie mogli nieliczni Polacy. Obecnie pielgrzymka do miejsc, w kt\u00f3rych dwa tysi\u0105ce lat temu naucza\u0142 Mistrz z Nazaretu, nie nale\u017cy w\u015br\u00f3d rodak\u00f3w <\/span>do wyj\u0105tkowego zjawiska, cho\u0107 nadal p\u0105tnik lub turysta musi liczy\u0107 si\u0119 z nieb\u0142ahymi kosztami. Kiedy\u015b by\u0142o <\/span>jeszcze bardziej wymagaj\u0105co: \u017ceby dotrze\u0107 w ten region, zazwyczaj wyzbywa\u0142o si\u0119 ca\u0142ego lub sporej cz\u0119\u015bci <\/span>maj\u0105tku i rusza\u0142o w kilkuletni\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119\u2026 ale to <\/span>zamierzch\u0142e czasy.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Prezentowana w brzozowskim muzeum od ko\u0144ca lutego do po\u0142owy marca wystawa rewelacyjnych fotografii prof. Jana Macieja Maciucha nawi\u0105za\u0142a w\u0142a\u015bnie <\/span>do reminiscencji autora z jego podr\u00f3\u017cy na Bliski Wsch\u00f3d. Ten niezwykle skromny artysta \u2013 pochodz\u0105cy <\/span>z Pruchnika ko\u0142o Jaros\u0142awia, mieszkaj\u0105cy i wyk\u0142adaj\u0105cy przez pewien czas w Opolu, a od kilkunastu lat ponownie zwi\u0105zany z rodzinnymi stronami jako mieszkaniec <\/span>i profesor w stolicy Podkarpacia \u2013 wystawi\u0142 swoje prace w mie\u015bcie nad Stobnic\u0105 nie po raz pierwszy.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Do tego nawi\u0105za\u0142a w s\u0142owie wprowadzaj\u0105cym <\/span>adiunkt Agnieszka Adamska, m\u00f3wi\u0105c m.in.: Dzisiejsza wystawa \u201ePrzywo\u0142ane z pami\u0119ci. Fotografie z Ziemi \u015awi\u0119tej\u201d jest wspomnieniem autora z jego wielokrotnych podr\u00f3\u017cy po Bliskim Wschodzie, szczeg\u00f3lnie po Izraelu, nazywanym powszechnie Ziemi\u0105 \u015awi\u0119t\u0105. Jest tak\u017ce ma\u0142ym jubileuszem, poniewa\u017c od pierwszej wystawy pana prof. Jana Macieja Maciucha w naszym muzeum 1 lutego min\u0119\u0142o 5 lat. Pierwsza wystawa w 2013 r. prezentowa\u0142a malarstwo i fotografi\u0119, druga \u2013 kapliczki \u015bw. Jana Nepomucena w fotografii, kolejna \u2013 w 2016 r. rysunek. Zdj\u0119cia z dzisiejszej wystawy przedstawiaj\u0105 spostrze\u017cenia z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Izraela, kt\u00f3re najbardziej interesowa\u0142y autora. W podr\u00f3\u017cach po Ziemi \u015awi\u0119tej wa\u017cna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 biblijna, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna posi\u0105\u015b\u0107 poprzez wczytywanie si\u0119 w karty Pisma \u015awi\u0119tego. W\u00f3wczas mo\u017cna podj\u0105\u0107 w pe\u0142ni \u015bwiadom\u0105 podr\u00f3\u017c po tej wyj\u0105tkowej ziemi<\/em>.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Podstawowe za\u0142o\u017cenie autora stanowi\u0142o wykonywanie fotografii nie o charakterze dokumentacyjnym <\/span>czy albumowym, ale uj\u0119\u0107 ukazuj\u0105cych ludzkie emocje, zachowania, sytuacje \u2013 nawet je\u015bli brak w nich cz\u0142owieka \u2013 odnosz\u0105ce si\u0119 do niego. Istotnie dzie\u0142a fotograficznej pasji profesora ukazuj\u0105 cz\u0142owieka w bardzo <\/span>z\u0142o\u017conym uk\u0142adzie; niezale\u017cnie od tego czy b\u0119dzie <\/span>to \u017byd uk\u0142adaj\u0105cy na ulicznym bruku ze zniczy gwiazd\u0119 Dawida po zamachu terrorystycznym, czy siedz\u0105cy <\/span>na kamiennych schodach prawos\u0142awny mnich w kamilaukionie, czy Arab z gro\u017an\u0105 min\u0105, a za nim w tle grupa rozmodlonych \u017byd\u00f3w, czy stary \u017byd w okularach <\/span>o niezwykle sympatycznej fizjonomii, czy rozci\u0105gni\u0119ta <\/span>na posadzce w Grocie Narodzenia Pa\u0144skiego posta\u0107 <\/span>tu\u017c obok kap\u0142ana sprawuj\u0105cego \u015bwi\u0119t\u0105 liturgi\u0119, czy te\u017c uczestnicy Drogi Krzy\u017cowej w asy\u015bcie zakonnika <\/span>we franciszka\u0144skim habicie. Niekt\u00f3re z uj\u0119\u0107 prezentuj\u0105 inspiruj\u0105ce detale krajobrazu: cmentarz arabski, promienie s\u0142oneczne przenikaj\u0105ce p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc na kopule meczetu, fragment Pustyni Judzkiej czy arabskie osiedle <\/span>przy \u015bmietnisku. Mimo \u017ce nie ma na nich ludzkich postaci, wiele m\u00f3wi\u0105 o cz\u0142owieku i o jego relacji z natur\u0105 <\/span>i kultur\u0105, a raczej kulturami. Zdj\u0119cia tylko z pozoru mog\u0105 uchodzi\u0107 za spokojne, \u0142agodne czy stonowane, poniewa\u017c naprawd\u0119 tkwi w nich jakie\u015b napi\u0119cie, tak dobrze oddaj\u0105ce szereg konflikt\u00f3w w Ziemi \u015awi\u0119tej \u2013 obszaru, kt\u00f3ry t\u0119tni niezgod\u0105, zawi\u015bci\u0105, zazdro\u015bci\u0105 i represjami. <\/span>Z jednej strony mamy bowiem do czynienia w tym regionie z r\u00f3\u017cnymi tradycjami trzech wielkich religii monoteistycznych i z wyznawcami, kt\u00f3rych mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 mianem cz\u0142onk\u00f3w \u201elud\u00f3w Ksi\u0119gi\u201d, ale z drugiej dostrzegalna jest tam rywalizacja pomi\u0119dzy nimi. Zatem Ziemia \u015awi\u0119ta (tak okre\u015blana od \u015bredniowiecza zar\u00f3wno przez chrze\u015bcijan r\u00f3\u017cnych konfesji, obrz\u0105dk\u00f3w czy denominacji, jak i przez wyznawc\u00f3w judaizmu czy islamu r\u00f3wnie\u017c <\/span>w r\u00f3\u017cnych odcieniach) jawi si\u0119 dzisiaj jako wulkan pulsuj\u0105cy niekoniecznie wznios\u0142ymi, odnosz\u0105cymi si\u0119 do Boga emocjami; jako miejsce konflikt\u00f3w i dyskryminacji; jako przestrze\u0144, w kt\u00f3r\u0105 wpisana zosta\u0142a sprzeczno\u015b\u0107 interes\u00f3w, wzajemna niech\u0119\u0107, konfrontacja, a nawet wrogo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Zdaniem os\u00f3b zwi\u0105zanych z katolickim punktem <\/span>odniesienia Ziemia \u015awi\u0119ta pozostaje \u015bwi\u0119ta nie tylko <\/span>z nazwy, lecz z istoty g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki naznaczeniu jej obecno\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105 poprzez misj\u0119 nauczania, czynienia cud\u00f3w, a nast\u0119pnie m\u0119ki, \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Jednak\u017ce podkre\u015bla si\u0119 tak\u017ce ma\u0142o eksponowany w\u0105tek (zw\u0142aszcza przez wsp\u00f3lnoty <\/span>nieprzychylne chrze\u015bcijanom), \u017ce teren ten jest obszarem \u015bwi\u0119tym dzi\u0119ki sta\u0142ej obecno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w Mistrza <\/span>z Nazaretu \u2013 chrze\u015bcijan, tak\u017ce i dzisiaj do\u015bwiadczaj\u0105cych nieprzyjemno\u015bci, a mimo to trwaj\u0105cych jako stra\u017cnicy tych wyj\u0105tkowych miejsc, w kt\u00f3rych dwa tysi\u0105ce <\/span>lat temu B\u00f3g-cz\u0142owiek dzieli\u0142 swoje ziemskie \u017cycie <\/span>z lud\u017ami. Warto wi\u0119c pami\u0119ta\u0107 o tej niespokojnej, <\/span>ale i przepe\u0142nionej sacrum przestrzeni nie jak o ciekawej, orientalnej krainie, ale jako o tym miejscu, kt\u00f3re stanowi dziedzictwo i skarb wiary. Pielgrzymowanie po tej ziemi w religijnej motywacji winno przeradza\u0107 si\u0119 w pielgrzymowanie do w\u0142asnego wn\u0119trza, bo ta ziemia nie musi dostarcza\u0107 dowod\u00f3w na istnienie Boga w postaci niejednego sanktuarium czy ruin staro\u017cytnej osady. Sama \u015bwiadczy o Bogu, Nim \u017cyje, oddycha i w Nim si\u0119 porusza. Pozostaje prosta, pi\u0119kna i tak zwyk\u0142a, \u017ce nadzwyczajna. Ten w\u0142a\u015bnie wielokulturowy, ale i odnosz\u0105cy si\u0119 do Stw\u00f3rcy aspekt chcia\u0142 zatrzyma\u0107 na fotograficznym obrazie autor wystawy w brzozowskim muzeum.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Uduchowionej charakterystyki tych prac mo\u017cna zapo\u017cyczy\u0107 z opisu malarstwa artysty \u2013 siostrzanej dziedziny, kt\u00f3ra ze sztuk\u0105 fotografiki pozostaje w ciekawej koherencji. Analizuj\u0105cy plastyk\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci swojego \u00f3wczesnego kolegi z Uniwersytetu Opolskiego i Wy\u017cszego Seminarium Duchownego ks. prof. dr hab. Joachim <\/span>Piecuch podkre\u015bli\u0142 aspekt konfliktu, cierpienia i nadziei, <\/span>a wi\u0119c tych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 codzienno\u015bci\u0105 i wizyt\u00f3wk\u0105 Bliskiego Wschodu. Wyk\u0142adowca w sutannie tak <\/span>wyra\u017ca\u0142 swoje spostrze\u017cenia na ten temat: Jan Maciej Maciuch potrafi na wiele sposob\u00f3w opowiada\u0107 o bezmiarze cierpienia, kt\u00f3re wniwecz obraca ludzkie rachuby, plany i zamiary. [\u2026] \u015amiertelna przemoc niszczy i zabija nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim nie oszcz\u0119dza wn\u0119trza cz\u0142owieka. Dotkni\u0119ty jest ni\u0105 nie tylko doros\u0142y, ale brutalnie wchodzi ona w serce i g\u0142ow\u0119 dziecka, czyni\u0105c je niezdolnym do samodzielnego my\u015blenia i dzia\u0142ania. Nieunikniona perspektywa krzy\u017ca wyznacza cz\u0142owiecze zmaganie z \u017cyciem. Radosne kolory i tak zapraszaj\u0105ce do ogl\u0105dania, nabieraj\u0105 niepokoj\u0105cej intensywno\u015bci, m\u00f3wi\u0105 o zagro\u017ceniu, s\u0105 wyrazem cierpienia i b\u00f3lu, i krwi. Czy w interpretacji Jana Macieja Maciucha \u017cycie to absurd? Nie, lecz to historia powrotu syna marnotrawnego do Ojca. To uchwycony moment, kiedy Ojciec zamyka syna w swoich ramionach, a nad nimi otwiera si\u0119 niebo. Nawet obrazy maj\u0105ce w swym motywie cierpienie i samotno\u015b\u0107, w harmonii barw promieniuj\u0105 \u015bwiat\u0142em obietnicy i nadziei. Nie jest to wprawdzie perspektywa, kt\u00f3ra si\u0119 widzowi narzuca, ale domaga odkrycia. W\u015br\u00f3d k\u0142\u0119bowiska nami\u0119tno\u015bci, rewolucji i wojen, k\u0142amstwa i przemocy, niezrozumienia i zapomnienia, po\u015br\u00f3d zgliszcz i popio\u0142\u00f3w, w do\u015bwiadczeniu swej bolesnej i nieuchronnej przemijalno\u015bci oraz znikomo\u015bci, szuka\u0107 trzeba nam tego, co nieprzemijalne, co wype\u0142nia \u015bwiat sensem, a co jest darem przychodz\u0105cym od Jedynego. Prace Jana Macieja Maciucha, \u015bwiadcz\u0105c o niesamowitej wra\u017cliwo\u015bci autora na ludzk\u0105 bied\u0119 i miser\u0119, s\u0105 zarazem niestrudzonym poszukiwaniem tej perspektywy, z kt\u00f3rej przychodzi Dar<\/em>.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Sam tw\u00f3rca fotograficznych dzie\u0142 swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 skoncentrowa\u0142 wok\u00f3\u0142 specyfiki uwiecznianego <\/span>na zdj\u0119ciach kraju. Przestawi\u0142 j\u0105 lakonicznie, bowiem <\/span>
najlepszym przekazem okazuje si\u0119 sztuka \u2013 w tym <\/span>przypadku wizualna. Jednak\u017ce wzbogaci\u0142 go przekazem werbalnym, m\u00f3wi\u0105c m.in.: Trudno sobie wyobrazi\u0107 lepszy prezent urodzinowo-imieninowy jak dzisiejsze spotkanie z pa\u0144stwem przy okazji otwarcia mojej wystawy fotografii z Ziemi \u015awi\u0119tej [\u2026]. Cz\u0119sto by\u0142o to nie pielgrzymowanie, tylko cz\u0119sto w\u0142\u00f3cz\u0119ga. Wa\u0142\u0119sa\u0142em si\u0119 od Libanu a\u017c po Morze Czerwone i od Morza \u015ar\u00f3dziemnego a\u017c po rzek\u0119 Jordan. Jest to kraj niezwykle fotogeniczny, napawaj\u0105cy refleksj\u0105 o przemijaniu, o zastanawianiu si\u0119 nad sensem naszej egzystencji na ziemi. Kraj niespokojny, mia\u0142em okazj\u0119 dzie\u0144 po zamachach by\u0107 na miejscach tragicznych dla mieszka\u0144c\u00f3w Jerozolimy i Tel Awiwu, gdzie dzie\u0144 wcze\u015bniej zgin\u0119\u0142o kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Przera\u017caj\u0105ce dla mnie by\u0142o, gdy widzia\u0142em w telewizji zbieranie szcz\u0105tk\u00f3w cia\u0142. Mamy tutaj zdj\u0119cie z Tel Awiwu po katastrofie, gdzie na przej\u015bciu dla pieszych wysadzi\u0142a si\u0119 w powietrze Arabka owini\u0119ta materia\u0142ami wybuchowymi i wraz ze sob\u0105 zabra\u0142a kilkadziesi\u0105t istnie\u0144 ludzkich. Ten kraj jest ci\u0105gle pi\u0119kny, ale niespokojny. [\u2026] Bazylika Grobu Pa\u0144skiego jest zarz\u0105dzana przez kilka Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Widzia\u0142em w niej kompletnie zardzewia\u0142e rusztowania przytwierdzone do kopu\u0142y; przez ponad 20 lat nie by\u0142o woli, by wsp\u00f3lnie przyst\u0105pi\u0107 do remontu, dopiero przyjazd papie\u017ca zmobilizowa\u0142 rz\u0105d Izraela, by odnowieniem tej kopu\u0142y si\u0119 zaj\u0105\u0107. Ka\u017cda z religii kieruje si\u0119 do swojego w\u0105skiego kr\u0119gu, na kt\u00f3ry ma \u201eurz\u0119dowy\u201d wp\u0142yw<\/em>. Profesor w trakcie swojej wypowiedzi zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 go\u015bci na kilka wybranych prac, nadmieniaj\u0105c <\/span>\u017ce nie wszystkie pochodz\u0105 z Bliskiego Wschodu (m.in. \u201eportrety\u201d macewy z cmentarza \u017cydowskiego w Kro\u015bnie oraz bimy na tarnowskiej star\u00f3wce przed konserwacj\u0105).<\/span><\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa profesora uzupe\u0142ni\u0142a jego ma\u0142\u017conka \u2013 Anna Ja\u0144ska-Maciuch, autorka malarskich prac o niezwyk\u0142ym klimacie i metafizyce, nierzadko odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 <\/span>do tematyki biblijnej. Stwierdzi\u0142a m.in.: Nas \u2013 artyst\u00f3w interesuj\u0105 takie rzeczy, kt\u00f3re prawdopodobnie nie interesuj\u0105 przeci\u0119tnego cz\u0142owieka\u2026 dlatego, \u017ce nie chcemy by\u0107 tylko reporterami, ale zwracamy uwag\u0119 na dob\u00f3r kompozycji, tematu, jakiego\u015b wspania\u0142ego wra\u017cenia lub wewn\u0119trznego prze\u017cycia w danym momencie. My\u015bl\u0119, \u017ce ta wystawa jest r\u00f3\u017cnorodna, mimo \u017ce nie spe\u0142nia oczekiwa\u0144. Rozmawiaj\u0105c z kilkoma osobami, kt\u00f3re by\u0142y w Izraelu, dostrzeg\u0142am, \u017ce oczekiwa\u0142y, i\u017c zobacz\u0105 cz\u0105stk\u0119 tego, co tam widzia\u0142y. M\u00f3j m\u0105\u017c posiada ogromne zbiory fotografii z kilku pobyt\u00f3w, natomiast zdecydowa\u0142 si\u0119 na wyb\u00f3r czysto artystycznych uj\u0119\u0107. Dla ka\u017cdego artysty, a zw\u0142aszcza fotografika czasami jest istotniejsze to, co dzieje si\u0119 na obrazie w sensie plastycznym ni\u017c tematycznym. My\u015bl\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsze jest w tej wystawie to, \u017ce pokazuje ona cz\u0105stk\u0119 osobowo\u015bci tego zamkni\u0119tego, wra\u017cliwego cz\u0142owieka<\/em>.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Wernisa\u017cowe spotkanie przybra\u0142o bardzo ciep\u0142y, niemal rodzinny charakter. Nie oby\u0142o si\u0119 bez z\u0142o\u017cenia profesorowi \u017cycze\u0144 imieninowych i urodzinowych, <\/span>czemu towarzyszy\u0142 \u015bpiew \u201eSto lat\u201d. Pracownicy brzozowskiego muzeum poczytali sobie za niezwyk\u0142\u0105 przychylno\u015b\u0107 solenizanta, i\u017c zechcia\u0142 w tak mi\u0142y spos\u00f3b obchodzi\u0107 swoje \u015bwi\u0119to przy okazji wernisa\u017cu.<\/span><\/p>\n\n\n\n

M.A.J.<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n

fot. Marek Mara\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\t\t\n\t\t\t\t