{"id":1965,"date":"2019-02-07T14:29:55","date_gmt":"2019-02-07T13:29:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.muzeum.brzozow.pl\/?page_id=1965"},"modified":"2021-03-08T12:19:07","modified_gmt":"2021-03-08T11:19:07","slug":"xiii-brzozowskie-sympozjum-historyczne","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/muzeum.brzozow.pl\/?p=1965","title":{"rendered":"XIII Brzozowskie Sympozjum Historyczne"},"content":{"rendered":"

Kolejn\u0105 ods\u0142on\u0119 skarbca lokalnej przesz\u0142o\u015bci i kultury zapewni\u0142o mi\u0142o\u015bnikom dziej\u00f3w regionalnych XIII Brzozowskie Sympozjum Historyczne, na kt\u00f3re pracownicy muzeum w nadstobnickim grodzie zaprosili zainteresowanych w \u015brod\u0119 17 pa\u017adziernika. Trzynasta ods\u0142ona przedsi\u0119wzi\u0119cia (kt\u00f3ra w poprzednich edycjach bywa\u0142a konferencj\u0105 z udzia\u0142em badaczy z Polski i z Ukrainy, <\/span>z czasem przyj\u0119\u0142a formu\u0142\u0119 sesji, a ostatnio jawi\u0142a si\u0119 jako sympozjum) pozwoli\u0142a na poznanie lub przypomnienie mniej i bardziej znanych w\u0105tk\u00f3w zwi\u0105zanych g\u0142\u00f3wnie <\/span>ze zjawiskami kulturowymi w XIX i XX stuleciu.<\/span><\/p>\n

Smakowicie rozpocz\u0105\u0142 sympozjum dr hab. Robert Lipelt prof. Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Zawodowej <\/span>w Sanoku, prezentuj\u0105c niszowy temat z zakresu historii spo\u0142eczno-gospodarczej, a mianowicie \u201ePo\u017cywienie <\/span>ludno\u015bci wiejskiej w powiecie brzozowskim w ko\u0144cu <\/span>XIX wieku\u201d. Zagadnienie to stanowi\u0142o pok\u0142osie bada\u0144 <\/span>na podstawie ankiet zebranych przez prof. Napoleona Cybulskiego \u2013 znamienitego fizjologa z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Sw\u00f3j wyk\u0142ad autor po\u015bwi\u0119ci\u0142 nie tylko <\/span>okolicom miasta nad Stobnic\u0105, ale dokona\u0142 por\u00f3wna\u0144 <\/span>do sytuacji na terenie powiatu kro\u015bnie\u0144skiego i leskiego. Zauwa\u017cy\u0142, \u017ce na prze\u0142omie XIX i XX w.: \u201eobserwujemy intensywny rozw\u00f3j demograficzny w Galicji [\u2026]. R\u00f3wnie\u017c liczba mieszka\u0144c\u00f3w powiatu brzozowskiego od 1869 r. do 1910 r. wzrasta z 60 tys. do ponad 80 tys. [\u2026] Wzrost jest te\u017c efektem lepszego od\u017cywiania i to by\u0142o widoczne w ca\u0142ej Galicji, ale te\u017c w poszczeg\u00f3lnych powiatach \u2013 <\/span>o 30% zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 populacja w ci\u0105gu tego okresu <\/span>40 lat. By\u0142 to rzeczywi\u015bcie niez\u0142y wynik. Oczywi\u015bcie <\/span>nie tylko lepsze od\u017cywianie czy wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 jedzenia powodowa\u0142a, \u017ce ludzie d\u0142u\u017cej \u017cyli, \u015brednia \u017cycia si\u0119 <\/span>przed\u0142u\u017ca\u0142a, ale r\u00f3wnie\u017c poprawia\u0142y si\u0119 warunki zdrowotne. Lepsze od\u017cywianie powodowa\u0142o, \u017ce ludzie byli zdrowsi. [\u2026] Od\u017cywianie zale\u017ca\u0142o w spos\u00f3b oczywisty od rytmu p\u00f3r roku, inaczej m\u00f3wi\u0105c, pory roku wyznacza\u0142y w spos\u00f3b naturalny poszczeg\u00f3lne etapy, np. przedn\u00f3wka, okres zimowo-wiosenny, gdy by\u0142o biedniej i g\u0142odno, by\u0142 niedostatek, ale i okres letnio-jesienny, kiedy zbiory by\u0142y ju\u017c w spichlerzu i mo\u017cna by\u0142o wi\u0119cej wtedy je\u015b\u0107, ale mo\u017cna by\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 swoich produkt\u00f3w sprzeda\u0107. Na charakter diety wiejskiej spo\u0142eczno\u015bci tradycyjnej mia\u0142y wp\u0142yw r\u00f3wnie\u017c inne czynniki, a mianowicie tradycje religijne. Musimy o tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce posty by\u0142y te\u017c <\/span>bardzo wa\u017cnym \u2013 bym powiedzia\u0142 \u2013 wentylem bezpiecze\u0144stwa zbiorowo\u015bci ludzkich, gdy\u017c w czasie postu [\u2026] spo\u017cycie spada\u0142o, dzi\u0119ki temu \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 mo\u017cna by\u0142o wy\u017cy\u0107 w innych cz\u0119\u015bciach roku, je\u015bli m\u00f3wimy np. o Wielkim Po\u015bcie czy adwencie. St\u0105d te\u017c zapewne mia\u0142o <\/span>to jaki\u015b cel, a przynajmniej tak to si\u0119 dzisiaj pojmuje\u201d.<\/span><\/p>\n

Profesor z Sanoka podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201eOd\u017cywianie <\/span>w Galicji w ko\u0144cu XIX w. by\u0142o problemem, o kt\u00f3rym <\/span>g\u0142o\u015bno m\u00f3wiono [\u2026]. Powstawa\u0142y dzie\u0142a i prace naukowe, [\u2026] np. ksi\u0105\u017cka Stanis\u0142awa Szczepanowskiego pt. \u00bbN\u0119dza Galicji w cyfrach i program energicznego rozwoju gospodarstwa krajowego\u00ab wydana w 1888 r. [\u2026] <\/span>Towarzystwo Opieki i Zdrowia w Krakowie pod przewodnictwem Henryka Jordana [\u2026] razem z Napoleonem Cybulskim przygotowa\u0142o ankiet\u0119 [\u2026], kt\u00f3ra zawiera\u0142a <\/span>39 pyta\u0144, a dotyczy\u0142a jad\u0142ospisu ludno\u015bci ch\u0142opskiej, m.in. liczby posi\u0142k\u00f3w [\u2026], produkt\u00f3w, kt\u00f3rych u\u017cywano do jedzenia; spo\u017cycia mleka, warzyw i alkoholu; podczas postu, podczas dni \u015bwi\u0105tecznych\u201d. Pytania te zosta\u0142y dodatkowo podzielone wed\u0142ug stanu posiadania ludno\u015bci na zamo\u017cn\u0105 (gospodaruj\u0105c\u0105 na ok. 6\u20138 ha), \u015bredniozamo\u017cn\u0105 i ubog\u0105 (osadzon\u0105 na mniej ni\u017c 2 ha). Spo\u015br\u00f3d ankiet wys\u0142anych przez o\u015brodek krakowski do wszystkich galicyjskich powiat\u00f3w wr\u00f3ci\u0142o 560 odpowiedzi z poszczeg\u00f3lnych miejscowo\u015bci; z okolic Brzozowa by\u0142y to: <\/span>Bach\u00f3rz, Blizne, Domaradz, Dyn\u00f3w, Golcowa, Hacz\u00f3w, Harta, Nozdrzec, Trze\u015bni\u00f3w i Ulucz. Nast\u0119pnie zosta\u0142a przeprowadzona analiza, kt\u00f3rej efektem sta\u0142a si\u0119 syntetyczna publikacja charakteryzuj\u0105ca zagadnienie.<\/span><\/p>\n

Autor wyst\u0105pienia doda\u0142, \u017ce wp\u0142yw na menu mia\u0142a tak\u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do danej grupy narodowo\u015bciowej czy wyznaniowej, co z analizy w powiecie brzozowskim bywa\u0142o zauwa\u017calne, wyst\u0119powa\u0142y bowiem r\u00f3\u017cnice <\/span>pomi\u0119dzy Rusinami a ludno\u015bci\u0105 rzymskokatolick\u0105. <\/span>Zaprezentowa\u0142 owoce swojej \u017cmudnej pracy w postaci diagram\u00f3w, przy czym wyakcentowa\u0142 ciekawostki, <\/span>np. u bogatych ch\u0142op\u00f3w w Nozdrzcu i Trze\u015bniowie <\/span>spo\u017cywano a\u017c pi\u0119\u0107 posi\u0142k\u00f3w dziennie (nie tylko \u015bniadanie, obiad i wieczerz\u0119), jednocze\u015bnie sama liczba <\/span>posi\u0142k\u00f3w nie decydowa\u0142a o tym, czy ch\u0142op szed\u0142 spa\u0107 g\u0142odny czy syty, poniewa\u017c wiele zale\u017ca\u0142o od tego, co i ile jedzono. Dominowa\u0142a jednak na terenie wybranych wsi powiatu liczba dw\u00f3ch posi\u0142k\u00f3w dziennie.<\/span><\/p>\n

Sanocki naukowiec przypomnia\u0142, \u017ce podstawowym posi\u0142kiem by\u0142o \u015bniadanie, kt\u00f3rym trzeba by\u0142o si\u0119 naje\u015b\u0107 ze wzgl\u0119du na si\u0142y do pracy. Najcz\u0119\u015bciej w menu wyst\u0119powa\u0142y ziemniaki i kapusta, ziemniaki z kwa\u015bnym <\/span>mlekiem, kapusta kiszona, kluski z serem, kasza, ale nie brakowa\u0142o do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowych pozycji domowego <\/span>jad\u0142ospisu \u015bniadaniowego, jak jajecznicy z pierogami <\/span>(w Harcie) czy bia\u0142ej kawy zbo\u017cowej (w Dynowie). <\/span>\u015aniadania najbiedniejszych stanowi\u0142y niekiedy kawa\u0142ki chleba. Potrawy postne nie by\u0142y sporz\u0105dzane na mleku lub t\u0142uszczu zwierz\u0119cym, tylko na oleju ro\u015blinnym, <\/span>ale zasadniczo nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od spo\u017cywanych w dni poza postem. \u015aniadanie latem r\u00f3wnie\u017c nie wykazywa\u0142o istotniejszych odmienno\u015bci w stosunku do zimowego odpowiednika. Obiady \u2013 spo\u017cywane ko\u0142o po\u0142udnia \u2013 bywa\u0142y przygotowywane \u201ena g\u0119sto\u201d, mia\u0142y by\u0107 bardziej syte. Wiele sk\u0142adnik\u00f3w, jak kapusta, ziemniaki czy <\/span>kwa\u015bne mleko, powtarza\u0142y si\u0119 w doborze produkt\u00f3w; <\/span>do rzadko\u015bci nale\u017ca\u0142y serwowane o tej porze ros\u00f3\u0142 i sztuka mi\u0119sa (w Dynowie), w Trze\u015bniowie cz\u0119sto podawano b\u00f3b, groch i suszone owoce, a tak\u017ce du\u017ce ilo\u015bci kasz. Popularne bywa\u0142y poza tym kluski, makaron i pierogi. Wieczerze z kolei bywa\u0142y zjadane tu\u017c przed po\u0142o\u017ceniem si\u0119 do snu. Sk\u0105din\u0105d ch\u0142opi cz\u0119sto na spoczynek <\/span>udawali si\u0119 do\u015b\u0107 wcze\u015bnie, w\u0142a\u015bnie \u017ceby zasn\u0105\u0107, <\/span>nie jedz\u0105c i w ten spos\u00f3b \u201eoszuka\u0107\u201d \u017co\u0142\u0105dek, a zarazem oszcz\u0119dzi\u0107 jeden posi\u0142ek. Spo\u017cywano niekiedy to, <\/span>co pozosta\u0142o z obiadu lub posi\u0142ek bardziej \u201ena p\u0142ynno\u201d. Dni \u015bwi\u0105teczne ko\u015bcielne i z okazji uroczysto\u015bci rodzinnych kojarzy\u0142y si\u0119 z lepszym jad\u0142ospisem i obfitsz\u0105 konsumpcj\u0105, m.in. kie\u0142bas, s\u0142onin, flak\u00f3w z kasz\u0105, a tak\u017ce wielu produkt\u00f3w pszennych, herbaty z rumem czy <\/span>arakiem i w\u00f3dki. Niezbyt dok\u0142adne dane pozwalaj\u0105 <\/span>domniemywa\u0107, \u017ce \u015brednia konsumpcja roczna mi\u0119sa utrzymywa\u0142a si\u0119 na poziomie od 1 kg (u najubo\u017cszych w\u0142o\u015bcian) do 7 kg (w najbogatszych rodzinach ch\u0142opskich), chocia\u017c bywa\u0142y od tego znacz\u0105ce odst\u0119pstwa, np. w Dynowie ok. 36 kg. Alkoholu spo\u017cywano przeci\u0119tnie ok. 6 litr\u00f3w w ci\u0105gu roku.<\/span><\/p>\n

Profesor skonstatowa\u0142, \u017ce po\u017cywienie na wsi <\/span>podbrzozowskiej nie odbiega\u0142o zasadniczo od miejscowo\u015bci w s\u0105siednich powiatach pod wzgl\u0119dem ilo\u015bciowym <\/span>i jako\u015bciowym. Natomiast w bogatszych osadach <\/span>wiejskich zauwa\u017calna by\u0142a konsumpcja lepszych gatunkowo i obfitszych posi\u0142k\u00f3w w por\u00f3wnaniu do wiosek <\/span>po\u0142o\u017conych wysoko w g\u00f3rach, charakterystycznych dla po\u0142udniowych po\u0142aci powiatu kro\u015bnie\u0144skiego i leskiego.<\/span><\/p>\n

Wirtualn\u0105 podr\u00f3\u017c z problematyki kojarz\u0105cej si\u0119 <\/span>ze sfer\u0105 fizyczn\u0105 do spraw duchowo\u015bci zapewni\u0142 adiunkt O\u015brodka Bada\u0144 nad Poloni\u0105 i Duszpasterstwem Polonijnym w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Paw\u0142a II ks. dr S\u0142awomir Zych, ukazuj\u0105c \u201eKleryk\u00f3w Seminarium Duchownego Diecezji Przemyskiej w Brzozowie podczas okupacji hitlerowskiej\u201d. Nakre\u015bli\u0142 sytuacj\u0119 u zarania drugiej wojny \u015bwiatowej i dylematy ordynariatu przemyskiego: \u201eW diecezji zaczyna brakowa\u0107 ksi\u0119\u017cy. Pojawia si\u0119 problem, jak d\u0142ugo potrwa wojna i czy b\u0119dzie mo\u017cna dalej formowa\u0107 przysz\u0142ych adept\u00f3w do kap\u0142a\u0144stwa, <\/span>
\n w zwi\u0105zku z czym bp Franciszek Barda i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy postanowili, \u017ce seminarium nale\u017cy otworzy\u0107, <\/span>ale pytanie, gdzie? Pr\u00f3bowano znale\u017a\u0107 takie miejsce, chocia\u017cby w Haczowie, ewentualnie my\u015blano o Starej Wsi, jednak dzi\u0119ki ks. Janowi Teichmannowi [\u2026] <\/span>podchwycono my\u015bl, aby te w\u0142a\u015bnie studia urz\u0105dzi\u0107 <\/span>w budynkach tzw. d\u00f3br sto\u0142owych biskupstwa przemyskiego. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce ks. Teichmann by\u0142 <\/span>cz\u0142owiekiem [\u2026] bardzo towarzyskim, poza tym mia\u0142 status rajchsdojcza (nawet wielu duchownych diecezji przemyskiej podejrzewa\u0142o go o zwi\u0105zki z niemieckimi s\u0142u\u017cbami specjalnymi) [\u2026] i szynk\u0105 oraz w\u00f3dk\u0105 przekonywa\u0142 Niemc\u00f3w o tym, \u017ce seminarium trzeba otworzy\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Duchowny opisa\u0142 sytuacj\u0119 materialn\u0105 seminarium brzozowskiego, drugiego ju\u017c w dziejach miasta nad <\/span>Stobnic\u0105, funkcjonuj\u0105cego w latach 1940\u20131946: \u201eWarunki te by\u0142y, jak to w czasie wojennym, trudne, natomiast lokalizacja zak\u0142adu naukowego w Brzozowie <\/span>stanowi\u0142a jednak konieczno\u015b\u0107, bo diecezja nie dysponowa\u0142a innymi budynkami pozwalaj\u0105cymi na kszta\u0142cenie nowej kadry duszpasterskiej. Przede wszystkim Brzoz\u00f3w le\u017ca\u0142 w odleg\u0142o\u015bci kilkunastu kilometr\u00f3w od najbli\u017cszej stacji kolejowej, a stamt\u0105d trzeba by\u0142o dotrze\u0107 do miasta, korzystaj\u0105c z wynaj\u0119tych furmanek. Samo za\u015b seminarium znajdowa\u0142o si\u0119 poza miastem, w pobliskim lesie. Kap\u0142ani, kt\u00f3rzy odbyli przygotowanie do \u015bwi\u0119ce\u0144 <\/span>w czasie wojny, wielokrotnie wspominali o brni\u0119ciu przez b\u0142ota. Pierwotnie klerycy mieszkali i uczyli si\u0119 w by\u0142ym domu zdrojowym. Znajdowa\u0142 si\u0119 on w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o dw\u00f3ch kilometr\u00f3w od Brzozowa. [\u2026] Budynek posiada\u0142 dwa pi\u0119tra i oko\u0142o 40 pomieszcze\u0144. Wzniesiono go <\/span>z drewna. Funkcjonowa\u0142a tam nawet kaplica pw. \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki. Ten dom by\u0142 siedzib\u0105 seminarium <\/span>od maja do ko\u0144ca pa\u017adziernika 1940 r. Z dniem <\/span>4 listopada 1940 r. seminarium zosta\u0142o przeniesione <\/span>do s\u0105siedniej Anatol\u00f3wki \u2013 drewnianej willi po\u0142o\u017conej <\/span>w lesie brzozowskim. Stan taki trwa\u0142 do ko\u0144ca omawianego okresu. [\u2026] By\u0142 to drewniany, dwupi\u0119trowy <\/span>budynek, kryty gontami, zbudowany w modnym przed wojn\u0105 stylu zakopia\u0144skim. [\u2026] Znajdowa\u0142o si\u0119 w nim ponad 20 pokoi. W zamy\u015ble fundatora mia\u0142 on s\u0142u\u017cy\u0107 jako miejsce letniego wypoczynku dla kleryk\u00f3w seminarium przemyskiego. W domu zdrojowym warunki socjalne by\u0142y jednak z\u0142e. Nie by\u0142o nawet wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci \u0142\u00f3\u017cek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kleryk\u00f3w spa\u0142a na pod\u0142odze, maj\u0105c <\/span>za pos\u0142anie sienniki wypchane s\u0142om\u0105. Przeniesienie <\/span>si\u0119 do willi poprawi\u0142o nieco sytuacj\u0119, niestety by\u0142 to budynek nadaj\u0105cy si\u0119 tylko do zamieszkania w porze letniej. Posiada\u0142 pojedyncze pod\u0142ogi i cienkie \u015bciany, a jesieni\u0105 <\/span>i wiosn\u0105 mieszka\u0144cy musieli zmierzy\u0107 si\u0119 z ch\u0142odami, <\/span>a w miesi\u0105cach zimowych by\u0142o tak zimno, \u017ce woda <\/span>zamarza\u0142a w wiadrach. Jeszcze latem 1940 r. za pomoc\u0105 ks. Jana Teichmanna Anatol\u00f3wka zosta\u0142a nieco <\/span>dostosowana do sta\u0142ego zamieszkiwania. Do pomieszcze\u0144 wstawiono piece, a klerycy uszczelnili szpary <\/span>pomi\u0119dzy belkami mchem. W p\u00f3\u017aniejszym czasie alumni sami przygotowywali opa\u0142 do ogrzania budynku\u201d. Autor wyst\u0105pienia zacytowa\u0142 dodatkowo fragment wspomnie\u0144 ks. Adama Sudo\u0142a o bardzo ciekawych szczeg\u00f3\u0142ach <\/span>dotycz\u0105cych codziennego \u017cycia alumn\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wspomnia\u0142 tak\u017ce o wydarzeniach, kt\u00f3re budzi\u0142y <\/span>trwog\u0119 w\u015br\u00f3d alumn\u00f3w, np. o czasowym zaj\u0119ciu budynk\u00f3w przez niemieckie pododdzia\u0142y wojskowe w czerwcu 1941 r., o wielkiej wsypie polskiej konspiracji w lutym 1942 r., o masowym mordzie na ludno\u015bci \u017cydowskiej <\/span>w pobliskim lesie w sierpniu 1942 r., a tak\u017ce o walkach niemiecko-radzieckich w lipcu 1944 r.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Ciekawie scharakteryzowa\u0142 spo\u0142eczno\u015b\u0107 kleryk\u00f3w <\/span>z brzozowskiego seminarium: \u201eNiemal stuosobowa <\/span>grupa kleryk\u00f3w, kt\u00f3rzy studiowali w le\u015bnym seminarium, by\u0142a niejednolita pod wieloma wzgl\u0119dami. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich byli to klerycy, kt\u00f3rzy zaznali ju\u017c \u017cycia w seminarium przemyskim. Niekt\u00f3rzy przybyli wprost do Brzozowa <\/span>i ca\u0142y okres formacyjny sp\u0119dzili w tym o\u015brodku, nierzadko nie znaj\u0105c w og\u00f3le miasta biskupiego. Samo podj\u0119cie trudu przygotowania si\u0119 do kap\u0142a\u0144stwa w tych warunkach nale\u017cy oceni\u0107 jako dow\u00f3d wielkiej odwagi i po\u015bwi\u0119cenia. [\u2026] Te niecodzienne warunki sprawia\u0142y, \u017ce liczba kleryk\u00f3w by\u0142a nieproporcjonalnie mniejsza ni\u017c w okresie przedwojennym. Wraz z up\u0142ywem czasu te\u017c mala\u0142a <\/span>w zale\u017cno\u015bci od tego, ilu nowych kap\u0142an\u00f3w opuszcza\u0142o seminarium, nale\u017cy bowiem doda\u0107, \u017ce mimo interwencji abp. Sapiehy i episkopatu polskiego z terenu Generalnego Gubernatorstwa, Hans Frank nie zgodzi\u0142 si\u0119, by przyjmowano nowych seminarzyst\u00f3w, ale tylko tych, kt\u00f3rzy przed wojn\u0105 rozpocz\u0119li formacj\u0119. Okazuje si\u0119, \u017ce wed\u0142ug sprawozdania bp. Bardy do Stolicy Apostolskiej diecezja przemyska w czasie wojny mia\u0142a 140 kleryk\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Lubelski naukowiec zarysowa\u0142 tak\u017ce problemy <\/span>z zakresu zg\u0142\u0119biania wiedzy przez kandydat\u00f3w <\/span>na duchownych. Stwierdzi\u0142 m.in., \u017ce: \u201eDzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowo-dydaktyczn\u0105 seminarium utrudnia\u0142 brak ksi\u0105\u017cek <\/span>i podr\u0119cznik\u00f3w. Jako sale wyk\u0142adowe s\u0142u\u017cy\u0142y pomieszczenia w willi oraz jadalnia w le\u015bnicz\u00f3wce. Niekiedy, <\/span>gdy umo\u017cliwia\u0142y to warunki pogodowe, nauka by\u0142a <\/span>prowadzona w plenerze. Mimo trudnych warunk\u00f3w <\/span>bytowych starano si\u0119 zachowa\u0107 taki sam porz\u0105dek dnia, jak w przedwojennym seminarium przemyskim\u201d.<\/span><\/p>\n

Przypomnia\u0142, \u017ce miejscem \u015bwi\u0119ce\u0144 duchownych by\u0142a bazylika w Starej Wsi lub kaplica w Anatol\u00f3wce, a tylko dwukrotnie \u015bwi\u0119cenia odby\u0142y si\u0119 w Przemy\u015blu i zosta\u0142y udzielone pojedynczo zaledwie trzem alumnom. Doda\u0142, \u017ce problemem sta\u0142 si\u0119 tymczasowy przydzia\u0142 plac\u00f3wek duszpasterskich neoprezbiterom g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119d\u00f3w bytowych (utrzymania kolejnej osoby na plebanii). <\/span>Podsumowa\u0142 stwierdzeniem, \u017ce seminarium w Brzozowie zapewni\u0142o dop\u0142yw kadr duchowie\u0144stwa w okresie wojennym i powojennym, pos\u0142uga niekt\u00f3rych z tych <\/span>kap\u0142an\u00f3w da\u0142a si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 na tzw. ziemiach odzyskanych, niekt\u00f3rzy z tych uformowanych w okresie okupacyjnym musieli ucieka\u0107 z diecezji ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Dzi\u0119ki temu jednak diecezja mia\u0142a kap\u0142an\u00f3w bardzo dobrze przygotowanych nie tylko do pos\u0142ugi duszpasterskiej, ale i do \u017cycia w wielu <\/span>jego aspektach. W\u0142a\u015bnie ta kadra sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 sukcesu rz\u0105d\u00f3w bp. Ignacego Tokarczuka, kt\u00f3ry <\/span>w swoich wspomnieniach niejednokrotnie przyznawa\u0142, <\/span>\u017ce przemyscy kap\u0142ani s\u0105 w pe\u0142ni odpowiedzialni, po\u015bwi\u0119ceni powo\u0142aniu i najlepiej przygotowani w starciu z totalitaryzmem.<\/span><\/p>\n

Dramatycznego okresu tu\u017c po drugiej wojnie \u015bwiatowej dotkn\u0105\u0142 w swoim referacie dyrektor Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 im. Jana Paw\u0142a II w Zarzeczu dr Krzysztof Majkowski. Om\u00f3wi\u0142 on \u201ePrzygotowanie i organizacj\u0119 akcji \u00bbWis\u0142a\u00ab na terenie powiatu brzozowskiego\u201d. Przypomnia\u0142, <\/span>\u017ce bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 akcji, pocz\u0105tkowo okre\u015blanej kryptonimem \u201eWsch\u00f3d\u201d, sta\u0142a si\u0119 wed\u0142ug oficjalnych przekaz\u00f3w \u015bmier\u0107 gen. broni Karola \u015awierczewskiego <\/span>w wymianie ognia pod Jab\u0142onkami 28 marca 1947 r. Przyzna\u0142, \u017ce wydarzenie sta\u0142o si\u0119 jedynie pretekstem, gdy\u017c: \u201eJeszcze przed zab\u00f3jstwem gen. \u015awierczewskiego w\u0142adze polskie by\u0142y znu\u017cone ci\u0105g\u0142\u0105, nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 <\/span>i nieefektywn\u0105 walk\u0105 z ukrai\u0144skimi sotniami Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii (UPA). W styczniu 1946 r. Oddzia\u0142 Operacyjny Sztabu Generalnego Wojska Polskiego opracowa\u0142 dokument pt. \u00bbRozwa\u017cania o walce z bandytyzmem\u00ab. We wst\u0119pie autorzy elaboratu wskazali, <\/span>i\u017c powi\u0105zania UPA z ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 trwa\u0142o\u015bci oraz dobrej konspiracji jej sotni <\/span>i kureni. W tej sytuacji jedyn\u0105 alternatyw\u0105 zapewniaj\u0105c\u0105 pozbycie si\u0119 UPA z Polski jest pozbawienie jej bazy <\/span>i oparcia. Z uwagi na brak protoko\u0142u ko\u0144cowego wymiany ludno\u015bci mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrai\u0144sk\u0105 Socjalistyczn\u0105 Republik\u0105 Radzieck\u0105 (USRR) strona polska podejmowa\u0142a kolejne pr\u00f3by kontynuowania przesiedle\u0144. Ministrowie bezpiecze\u0144stwa publicznego i administracji publicznej wydali 23 listopada 1946 r. zarz\u0105dzenie o wysiedleniu <\/span>do 21 grudnia 1946 r. tych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy podpisali karty ewakuacyjne i jeszcze nie wyjechali b\u0105d\u017a wyjechali do USRR, ale powr\u00f3cili do Polski. Wobec niepowodzenia tego planu generalny pe\u0142nomocnik rz\u0105du do spraw <\/span>repatriacji zarz\u0105dzi\u0142 17 lutego 1947 r. wznowienie akcji przesiedle\u0144czej, kt\u00f3ra powinna by\u0107 zako\u0144czona do <\/span>10 marca. Akcja ta nie przynios\u0142a wi\u0119kszych rezultat\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie genezy akcji \u00bbWis\u0142a\u00ab mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 ju\u017c w drugiej po\u0142owie 1946 r., bo ju\u017c wtedy formu\u0142owane by\u0142y postulaty podj\u0119cia kolejnych akcji wojskowych zmierzaj\u0105cych do ostatecznego rozbicia struktur Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i UPA w wojew\u00f3dztwie rzeszowskim i lubelskim po\u0142\u0105czone z przesiedleniem <\/span>na zach\u00f3d tych cz\u0119\u015bci ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, kt\u00f3ra nie zgodzi\u0142a si\u0119 na wyjazd do USRR. R\u00f3wnie\u017c sprawozdania w\u0142adz lokalnych cz\u0119sto wskazywa\u0142y na poparcie <\/span>pozosta\u0142ej ludno\u015bci ukrai\u0144skiej dla UPA. Jako podstaw\u0119 prawn\u0105 przesiedlenia Ukrai\u0144c\u00f3w i \u0141emk\u00f3w w granicach Polski zamierzano wykorzysta\u0107 ustaw\u0119 z 9 lipca 1936 r. w sprawie zmiany rozporz\u0105dzenia prezydenta RP <\/span>z 12 grudnia 1927 r. o granicach pa\u0144stwa. Z przepis\u00f3w tej ustawy zamierzano skorzysta\u0107 ju\u017c po zako\u0144czeniu akcji przesiedle\u0144czej do Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym ju\u017c 14 sierpnia 1946 r. dow\u00f3dca <\/span>8 Oddzia\u0142u Wojsk Ochrony Pogranicza w Przemy\u015blu, <\/span>dow\u00f3dcy 8 i 9 Dywizji Piechoty w Sanoku i Przemy\u015blu oraz szef Urz\u0119du Powiatowego Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Brzozowie (i w innych powiatach) otrzymali <\/span>polecenie sporz\u0105dzenia imiennych list os\u00f3b zamieszkuj\u0105cych w pasie 30 kilometr\u00f3w od granicy pa\u0144stwowej, kt\u00f3rych pobyt tam jest niepo\u017c\u0105dany ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo granic pa\u0144stwa. Wykazy zosta\u0142y sporz\u0105dzone w pa\u017adzierniku 1946 r., a nast\u0119pnie wykorzystano <\/span>je w czasie trwania akcji \u00bbWis\u0142a\u00ab. Zima z 1946 na <\/span>1947 r. zaprzepa\u015bci\u0142a jedn\u0105 z lepszych szans zlikwidowania UPA, co by\u0142o zaskoczeniem dla samych Ukrai\u0144c\u00f3w. Wydaje si\u0119 oczywiste, \u017ce zim\u0105 istnia\u0142a szansa <\/span>przeprowadzenia skutecznej antyupowskiej akcji wojskowej bez uciekania si\u0119 do etnicznego \u00bbczyszczenia\u00ab <\/span>po\u0142udniowo-wschodniej Polski. Mo\u017cna by\u0142o ca\u0142kowicie zniszczy\u0107 dzia\u0142aj\u0105ce tam oddzia\u0142y UPA, a przynajmniej wyrzuci\u0107 je z kraju. Bez wysiedlenia by\u0142oby to z pewno\u015bci\u0105 trudniejsze, ale ca\u0142kiem realne, gdy\u017c UPA dzia\u0142a\u0142a na stosunkowo niewielkim terenie. Do takiej operacji <\/span>nie dosz\u0142o, gdy\u017c polskie w\u0142adze komunistyczne uwa\u017ca\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3wnym dla nich zagro\u017ceniem dla nich jest Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka <\/span>i polskie podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe; UPA stanowi\u0142a problem wy\u0142\u0105cznie lokalny\u201d.<\/span><\/p>\n

Autor wyst\u0105pienia poruszy\u0142 kwesti\u0119 rozm\u00f3w pomi\u0119dzy sztabowcami a cywilnymi kr\u0119gami w\u0142adzy centralnej, a tak\u017ce wojew\u00f3dzkiej w sprawie przesiedle\u0144 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej i jego wariant\u00f3w. Przyzna\u0142, \u017ce zaj\u0119cie si\u0119 tym problemem wiosn\u0105 1947 r. w spos\u00f3b zorganizowany zosta\u0142o spowodowane osi\u0105gni\u0119ciem pewnej stabilizacji, sfa\u0142szowanymi i dzi\u0119ki temu \u201ewygranymi\u201d przez komunist\u00f3w wyborami parlamentarnymi, marginalizacj\u0105 roli PSL i pacyfikacj\u0105 polskiego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. Wytwarza\u0142o to dogodny moment do si\u0119gni\u0119cia po kolejny sukces w\u0142adzy ludowej tym bardziej, je\u015bli mog\u0142o si\u0119 <\/span>to sta\u0107 przy aprobacie wi\u0119kszo\u015bci polskiej ludno\u015bci <\/span>zamieszka\u0142ej w po\u0142udniowo-wschodnich rejonach Ojczyzny w nowych granicach.<\/span><\/p>\n

G\u0142osz\u0105cy referat historyk zaakcentowa\u0142, \u017ce akcja podj\u0119ta oficjalnie ju\u017c 29 marca 1947 r. mia\u0142a doprowadzi\u0107 do szybkiej translokacji ludno\u015bci ukrai\u0144skiej (tak\u017ce <\/span>z rodzin mieszanych) na teren Prus P\u00f3\u0142nocnych i innych ziem \u201eodzyskanych\u201d, nie tworz\u0105c przy tym zwartych grup i osadzaj\u0105c Ukrai\u0144c\u00f3w nie bli\u017cej ni\u017c 100 kilometr\u00f3w <\/span>od granicy. Termin rozpocz\u0119cia deportacji pocz\u0105tkowo wyznaczono na 23 kwietnia 1947 r. ze wzgl\u0119d\u00f3w organizacyjno-wojskowych, a p\u00f3\u017aniej przesuni\u0119to go na <\/span>28 kwietnia. Autor zaznaczy\u0142, \u017ce 14 kwietnia w zwi\u0105zku <\/span>z planowan\u0105 operacj\u0105 by\u0142y gotowe wytyczne dla w\u0142adz administracji lokalnej: cywilnych, wojskowych, osiedle\u0144czych i repatriacyjnych. Opisywa\u0142y one do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo zak\u0142adany spos\u00f3b przeprowadzenia akcji z uwzgl\u0119dnieniem wymog\u00f3w humanitarnych. Ponadto przytoczy\u0142 tre\u015b\u0107 rozkazu ministra obrony narodowej z 18 kwietnia; na mocy tego aktu przy Grupie Operacyjnej \u201eWis\u0142a\u201d <\/span>przeznaczonej do realizacji zadania utworzone zosta\u0142y grupy prokuratorskie i s\u0105d wojskowy uprawniony <\/span>
\n do wydawania wyrok\u00f3w w trybie dora\u017anym wobec os\u00f3b cywilnych i wojskowych. Ca\u0142o\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci <\/span>terytorialnej grupy operacyjnej zosta\u0142a podzielona <\/span>na obszary: gorlicki, lubelski, rzeszowski i sanocki <\/span>(w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142 powiat brzozowski). Oficjalnie w dokumentach zawierany by\u0142 nakaz humanitarnego traktowania przesiedlanych obywateli pa\u0144stwa polskiego, np. prawo do zabrania ca\u0142ego swojego maj\u0105tku <\/span>\u0142\u0105cznie z inwentarzem \u017cywym, zabezpieczenie ludzi przed grabie\u017c\u0105 i niszczeniem dobytku, surowe karanie jakiegokolwiek przypadku rabunku, gwa\u0142tu itp. Autor <\/span>wyst\u0105pienia przybli\u017cy\u0142 ponadto fragmenty tajnych <\/span>dokument\u00f3w (m.in. wojskowych) w sprawie repatriacji. Rz\u0105d 24 kwietnia 1947 r. podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 rozdzielaj\u0105c\u0105 pomi\u0119dzy szef\u00f3w resort\u00f3w zakresy odpowiedzialno\u015bci <\/span>w zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 podziemia ukrai\u0144skiego, przesiedleniem ludno\u015bci ukrai\u0144skiej.<\/span><\/p>\n

Zarysowa\u0142 tak\u017ce przebieg wysiedle\u0144 rozpocz\u0119tych wczesnym rankiem 28 kwietnia 1947 r. o godz. 4.00, <\/span>a obejmuj\u0105cych ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 bez wzgl\u0119du na jej stosunek do rz\u0105du. Przed wysiedleniem nie chroni\u0142a nawet przynale\u017cno\u015b\u0107 do Polskiej Partii Robotniczej <\/span>czy Polskiej Partii Socjalistycznej, bycie funkcjonariuszem s\u0142u\u017cb mundurowych czy udzia\u0142 w walkach z hitlerowcami. Osoby z takich przypadk\u00f3w mog\u0142y liczy\u0107 na wyd\u0142u\u017cenie czasu przeznaczonego na przygotowanie si\u0119 do drogi i na lepsze warunki lokalowe po przesiedleniu.<\/span><\/p>\n

Mniej dramatyczne zagadnienie przybli\u017cy\u0142 cz\u0142onek Komisji Historycznej Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Ochotniczych Stra\u017cy Po\u017carnych RP w Warszawie dr hab. <\/span>W\u0142adys\u0142aw Tabasz prof. Staropolskiej Szko\u0142y Wy\u017cszej <\/span>w Kielcach. Jako regionalista skoncentrowa\u0142 si\u0119 <\/span>na wykorzystaniu szczeg\u00f3lnego rodzaju opracowa\u0144 <\/span>w rejestrowaniu przesz\u0142o\u015bci, omawiaj\u0105c \u201eKronik\u0119 ko\u015bcieln\u0105 jako \u017ar\u00f3d\u0142o do bada\u0144 nad dziejami regionu\u201d. Pragn\u0105\u0142 ukaza\u0107 uj\u0119cie i podej\u015bcie socjologiczne, a zatem pochyli\u0142 si\u0119 nad problemem postrzegania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i przesz\u0142o\u015bci przez kronikarza i podzielenia si\u0119 jego narracj\u0105 <\/span>z czytelnikami. Nadmieni\u0142, \u017ce: \u201eKronika to nie tyle, <\/span>co wspomnienia. Wspomnienie jest bardzo subiektywne, kronika powinna by\u0107 obiektywna, ale nie da si\u0119 oddzieli\u0107 w\u0142asnych emocji i w\u0142asnych odczu\u0107 do sytuacji, do ludzi, do zjawisk i w ostateczno\u015bci [\u2026] kronika, mimo \u017ce jest dokumentem oficjalnym tak w Ko\u015bciele, jak i w cywilnym \u017cyciu, jest odzwierciedleniem emocji pisz\u0105cego. [\u2026] Chcia\u0142bym zaprezentowa\u0107 [\u2026] zjawisko, jakim jest kronika ko\u015bcio\u0142a i parafii w Grabownicy Starze\u0144skiej. [\u2026] Ksi\u0105dz, przychodz\u0105c w 1918 r. do Grabownicy [\u2026], <\/span>postanowi\u0142, \u017ce za\u0142o\u017cy kronik\u0119 [\u2026]. Kronika jest \u017ar\u00f3d\u0142em najistotniejszym dla poznania r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w \u017cycia dokumentowanej spo\u0142eczno\u015bci jako podstawa do kolejnych opracowa\u0144; [\u2026] istota: \u017ceby pisa\u0107. W\u0142adza ko\u015bcielna co jaki\u015b czas przypomina\u0142a, wr\u0119cz zobowi\u0105zywa\u0142a proboszcz\u00f3w do pisania. [\u2026] Niekt\u00f3rzy \u017ale si\u0119 czuli <\/span>w pisaniu i odst\u0119powali od tego obowi\u0105zku. [\u2026] Czym innym jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107, a czym innym odtw\u00f3rczo\u015b\u0107; 80% kroniki jest odtwarzane z pami\u0119ci w\u0142asnej i rozm\u00f3wc\u00f3w, a dopiero p\u00f3\u017aniej jest odnotowywane to, co si\u0119 wtedy dzia\u0142o\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n

Profesor poda\u0142 dwa fragmenty kroniki grabownickiej <\/span>i podda\u0142 je krytycznej analizie faktograficznej. Jednak\u017ce doda\u0142, \u017ce kronika odbija \u00f3wczesny stan wiedzy, \u015bwiadomo\u015bci i jest bardzo dobrym \u015bwiadectwem pojmowania r\u00f3\u017cnych zjawisk przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 lokaln\u0105. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do kroniki, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 m.in. na zmian\u0119 nazwisk rycerstwa w ziemi sanockiej, stan pobo\u017cno\u015bci duchowie\u0144stwa i niekt\u00f3re sarkastyczne komentarze kronikarza, rekwizycje wojenne, stosunek wiernych do spraw <\/span>ko\u015bcielnych i religii, problematyk\u0119 \u017cydowsk\u0105 na prowincji, ruch sp\u00f3\u0142dzielczy pod koniec XIX w., lokalny pitaval<\/em>, a tak\u017ce ruchy lewicowe na prze\u0142omie XIX i XX w., <\/span>postrzegane nieprzychylnie przez \u015brodowisko klerykalne. Zaproponowa\u0142, by umie\u0107 czyta\u0107 kroniki ostro\u017cnie, <\/span>analitycznie, a tak\u017ce \u201emi\u0119dzy wierszami\u201d.<\/span><\/p>\n

Ostatni referat sympozjum dotyczy\u0142 \u201ePrzyk\u0142ad\u00f3w <\/span>i znaczenia symboli maryjnych w sztuce Ko\u015bcio\u0142a katolickiego\u201d. Autor tego wyst\u0105pienia skr\u00f3towo zaprezentowa\u0142 wybrane problemy terminologiczne, koncentruj\u0105c si\u0119 na analizie i komentarzu do materia\u0142u ilustracyjnego. Wyst\u0105pi\u0142y w nim wizerunki nawi\u0105zuj\u0105ce do \u201etytulatury\u201d z litanii loreta\u0144skiej i z godzinek o Niepokalanym Pocz\u0119ciu, <\/span>do godno\u015bci Maryi jako Bogarodzicy, Oblubienicy <\/span>Chrystusa, Matki wpisanej w dzie\u0142o zbawcze Syna itd. Autor nie pomin\u0105\u0142 rzadko wyst\u0119puj\u0105cych w \u015bwiadomo\u015bci <\/span>wiernych atrybut\u00f3w maryjnych, jak rozpuszczone w\u0142osy Madonny, Jej wyd\u0142u\u017cona szyja, ods\u0142oni\u0119te ucho, \u0142zy <\/span>sp\u0142ywaj\u0105ce po policzkach, d\u0142onie z\u0142o\u017cone do modlitwy czy dzier\u017cone przez Ni\u0105 z\u0142amane strza\u0142y czy bicze <\/span>(lub pa\u0142ka), rozwi\u0105zywane w\u0119z\u0142y. S\u0142uchacze mogli przypomnie\u0107 sobie tak\u017ce cz\u0119\u015bciej kojarzone z osob\u0105 Matki <\/span>Jezusa, jak: korona, ber\u0142o, jab\u0142ko, p\u0142aszcz, szkaplerz, s\u0142o\u0144ce, gwiazdy, ksi\u0119\u017cyc, ob\u0142oki, niebo, serce, miecz <\/span>w sercu, siedem mieczy, lampa, ogr\u00f3d zamkni\u0119ty, <\/span>\u015bwi\u0105tynia, wie\u017ca, twierdza, dom z\u0142oty, r\u00f3\u017cnego rodzaju <\/span>drzewa, krzewy lub kwiaty (winna latoro\u015bl, jab\u0142ko, k\u0142osy zbo\u017ca, r\u00f3\u017ca, go\u017adzik, lilia, koniczyna, truskawka, mak, og\u00f3rek, pierwiosnek, konwalia, mirt, dziurawiec), przedstawiciele \u015bwiata fauny (szczygie\u0142, jednoro\u017cec).<\/span><\/p>\n

Przes\u0105dni twierdz\u0105, \u017ce trzynastka kojarzy si\u0119 z nieszcz\u0119\u015bciem. Trzynasta edycja brzozowskiego spotkania mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii potwierdzi\u0142a, \u017ce grono zainteresowanych przesz\u0142o\u015bci\u0105 naszego regionu \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 nie jest zbyt liczne, ale wierne i muzealnicy w nadstobnickim grodzie mog\u0105 liczy\u0107 na swoich przyjaci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

M.A.J.<\/em><\/span><\/p>\n